Η Κοινωνία του (Υπερ)θεάματος και η Αιτιοκρατική θεωρία

του Βαγγέλη Ζούγλου

πηγή: 14/5/12 – REDNotebook

Ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνονται οι ταινίες σήμερα στα multiplex οριοθετεί μiα θεματική ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, κυρίως όσον αφορά στη σχέση που έχει διαμορφωθεί μεταξύ του θεατή και του χώρου προβολής. Τα multiplex και οι λεγόμενοι συνοικιακοί κινηματογράφοι φαίνεται πως ακολουθούν τα τελευταία χρόνια πορείες αντίθετες ή πορείες αντιδιαμετρικά παράλληλες – πορείε των οποίων η χωροχρονική τους διασταύρωση (και κατ’ επέκταση, μία εν δυνάμει αναπόφευκτη σύγκλιση των αξόνων τους),ίσως απλώς να μην έχει φτάσει ακόμη. Ο αντικατοπτρισμός ωστόσο των αντίστοιχων εικόνων τους, εξακολουθεί να αποτελεί ένα ιδιαίτερα κρίσιμο ρητορικό πεδίο διαμάχης στον πόλεμο της προσέλκυσης του σύγχρονου θεατή. Και αν δεχτούμε πως η θέαση μιας κινηματογραφικής ταινίας προϋποθέτει και εμπεριέχει την επιλογή ενός κρίσιμου timing [χρόνος] προς μία όσο το δυνατόν πιο επιθυμητή σύγκλιση ψυχολογικής διάθεσης και θεματικής της ταινίας, τότε πως θα μπορούσαμε να παραβλέψουμε τη σημασία της επιλογής του ίδιου του κινηματογράφου [χώρος] για την παρακολούθησή της;

Το ερώτημα ωστόσο τίθεται σήμερα ακόμα πιο απειλητικά και εκβιαστικά: γιατί το ίδιο το κοινό ενός συνοικιακού κινηματογράφου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με εκείνο μίας αίθουσας multiplex σε επίπεδο κυρίως συμπεριφορών, θυμικών και αντιδράσεων, ακόμα και αν πρόκειται για κινηματογράφους της ίδιας πόλης, ακόμα και αν πρόκειται για την ίδια ταινία και πολλές φορές ακόμα και αν πρόκειται γι΄ αυτό το ίδιο κοινό που περιπλανείται από κινηματογράφο σε κινηματογράφo, ελέω του zoning και των επιπτώσεών του; Η δυσκολία στην απάντηση τέτοιων ερωτημάτων έγκειται στον διαρκώς μεταλλασσόμενο χαρακτήρα του κινηματογράφου με μία σχεδόν παράλληλη και δίχως προηγούμενο εξύψωση της ίδιας του της φύσης μέσω των σύγχρονων τεχνολογιών και των εντυπωσιακών εφέ που επιστρατευθήκαν για την προώθησή του.

Βέβαια, άξια προσοχής θα μπορούσε ίσως να είναι και η δυναμική μίας αντίστροφης αιτιοκρατικής θεωρίας, κατά την οποία η ανάπτυξη και εύφορος πεδιάδα των multiplex επηρέασε αντιδραστικά (πλην καταλυτικά) την παραγωγή ταινιών υπερπαραγωγών που θα εξίταραν τα ψυχαγωγικά θέλω μίας γενιάς η οποία επιθυμεί διακαώς να καταναλώσει τεράστιες ποσότητες και να βιώσει τουλάχιστον δέκα με δεκαπέντε εκρήξεις κατά τη διάρκεια της ψυχογωγικής του διεργασίας φορώντας τα γυαλιά του. Με άλλα λόγια, αν δεν υπήρχε στη γειτονιά όπου μεγάλωσε ο , ίσως να μην είχαμε έρθει σε επαφή σήμερα με σύντομα τέσσερα Jurassic Park και οσονούπω τρία Men in Black. Ίσως και όχι, αλλά παραμένει πάντα άκρως ενδιαφέρον κάθε τι που αλληλεπιδρά με το περιβάλλον τουσε μία βάση υποβόσκουσας και πολλές φορές υποσυνείδητης ανταλλαγής εικόνων και βιωμάτων ακόμα και στο πεδίο της κινηματογραφικής βιομηχανίας.

Πως αναπτύχθηκαν όμως οι πολυκινηματογράφοι; Όταν σκηνοθετούσε την Κυρία από τη Σαγκάη, ο διευθυντής του κινηματογράφου Elgin Theater στην Οττάβα του Καναδά άνοιγε τις πόρτες ενός δεύτερου νέου κινηματογράφου ακριβώς δίπλα από τον πρώτο, ονοματίζοντας την επέκταση αυτή Little Elgin. Όντας πλέον ενοχλημένος από την οικονομική χασούρα που του προκαλούσε η έως τότε αναγκαστική αντικατάσταση μίας ταινίας που επέφερε κέρδος, αποφασίζει την παράλληλη προβολή δύο διαφορετικών κινηματογραφικών ταινιών μόλις το 1957. Έξι χρόνια μετά, η εταιρεία AMC Theatres, διά του προέδρου της Stan Durwood , θα πραγματοποιούσε την εξ αρχής κατασκευή δύο αιθουσών στο εσωτερικό ενός εμπορικού κέντρου στο Κάνσας, προσπαθώντας να διπλασιάσει το κέρδος της επιχείρησης και διατηρώντας παράλληλα το ίδιο προσωπικό. Οι εν λόγω κινηματογράφοι με την ονομασία Parkway Twin θα διατηρούσαν την χωρική τους αυτονομία λόγω των κατασκευαστικών και κτιριακών ιδιοτήτων του εμπορικού κέντρου που τους φιλοξενούσε και της δεδομένης αδυναμίας του φορέα τους για την υλοποίηση ενός ενιαίου πολυκινηματογράφου, προβάλλοντας αρχικά την ίδια και αργότερα διαφορετικές κινηματογραφικές δημιουργίες. Αναζητώντας στην ιστορία τον πρώτο κινηματογράφο με παράλληλες προβολές διαφορετικών ταινιών μέσα στον ίδιο χώρο, θα αναγκαστούμε να μεταβούμε στα 1965, έτος κατά το οποίο εγκαινιάζεται στην Ατλάντα της Τζόρτζια ο κινηματογράφος Martin΄s Westgate Cinemasο, που έμελλε να αποτελέσει το πρώτο απτό παράδειγμα στον κόσμο.

Στην Ελλάδα, οι μούλτιπλεξ κινηματογράφοι άνθισαν με τη σειρά τους κυρίως την προηγούμενη δεκαετία, αρχής γενόμενης μόλις το 1997, οπότε και άνοιξε της πύλες του ο πρώτος πολυκινηματογράφος με δέκα αίθουσες στο Μαρούσι.

Από τότε έως και σήμερα, οι πολυκινηματογράφοι θα πορευόντουσαν χέρι-χέρι με τη γέννηση και εξάπλωση των Mall, και δε θα σταματούσαν να ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον σε μέγεθος χώρου, αριθμό καθισμάτων, διαγώνιο οθόνης και λοιπά χαρακτηριστικά, μέσω των οποίων οι επιχειρηματίες θα προσπαθούσαν να προσελκύσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο πλήθος κόσμου και να τους προσφέρουν μια κινηματογραφική πανδαισία ήχου και εικόνας. Πρόσφατα ανακηρύχθηκε ως καλύτερος κινηματογράφος του κόσμου, το Cine Θησείον στους πρόποδες της Ακρόπολης, το οποίο φιγουράρει στην πρώτη θέση της σχετικής λίστας που εξέδωσε το αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο. Μα πώς, θα αναρωτιόταν κάποιος, ένα δίκτυο μίας χώρας που παράγει ταινίες μαζικής κατανάλωσης στηρίζοντας -και ουσιαστικά οξυγονώνοντας, εισπρακτικά αλλά και ουσιαστικά- τα multiplex σε όλο τον κόσμο, θεωρεί ως καλύτερο -καλύτερο ως τι αλήθεια;- έναν θερινό κινηματογράφο που όχι μόνο δεν δύναται να επωμιστεί επ’ ουδενί στοιχεία multiplex, αλλά ξεπερνά τα όρια του παραδοσιακού συνοικιακού, αγγίζοντας έννοιες που είναι άγνωστες στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού – αν φυσικά εξαιρέσει κανείς την φύση των κινηματογράφων drive-in;

Στην Ελλάδα του σήμερα, πολυκινηματογράφοι εταιρειών εξακολουθούν να εξαφανίζουν ιστορικούς κινηματογράφους στο βωμό ενός σκληρού ανταγωνισμούμ ε χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Βόλο όπου πλέον λειτουργεί μόνο ένας πολυκινηματογράφος multiplex με τέσσερις αίθουσες, ενώ όλο και περισσότεροι συνοικιακοί κινηματογράφοι υιοθετούν μία multiplexική εικόνα, εκσυγχρονίζοντας τους χώρους τους και μεταλλάσσοντας τη ταυτότητα τους. Xαρακτηριστικό παράδειγμα, o μοναδικός εναπομείνας κινηματογράφος της Κέρκυρας, όπου κάποιος μπορεί στο διάλειμμα της ταινίας να παρακολουθήσει αγώνα ποδοσφαίρου στις plasma τηλεοράσεις που έχουν τοποθετηθεί παραπλεύρως της οθόνης και κατά μήκος των διαδρόμων κίνησης.

Η άποψη «επισκέπτομαι κάποιο εμπορικό κέντρο μόνο και εφόσον πρόκειται να αναζητήσω κάποιο δώρο» (και σε αυτή την περίπτωση η πληθώρα των -ενσωματωμένων κτιριακά-εμπορικών καταστημάτων, βοηθάει ιδιαίτερα την αναποφασιστικότητά μου όσον αφορά στη φύση του ίδιου του αντικειμένου προς κατανάλωση), θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ως η αντίστοιχη της επιλογής ενός multplex για την θέαση μιας ταινίας. Και όμως, προξενεί ακόμα εντύπωση πως κατά την επίσκεψη σε έναν πολυκινηματογράφο, παρατηρείς ανθρώπους που υπάγονται κυρίως στο ηλικιακό φάσμα 15-25, αλλά και κάποιους αρκετά μεγαλύτερουςνα συμβουλεύονται εναγωνίως το ρολόι τους στην προσπάθειά τους να καταλήξουν στην επιλογή της ταινίας προς κατανάλωση. Η κατανάλωση ταινιών σήμερα θυμίζει περισσότερο μια πλούσια βραδιά σε ένα εστιατόριο πολυτελείας, όπου ο υπερτραφής θεατής δε διστάζει να παραγγείλει πιάτα τόσο διαφορετικής πρώτης ύλης όσο και ποσοτικά περισσότερα από όσα μπορεί στην πραγματικότητα ο οργανισμός του να αποδεχτεί και να χωνέψει. Πώς άραγε βρίσκεται κάποιος στην ίδια ψυχολογική διάθεση για να παρακολουθήσει ένα σπλάτερ θρίλερ και μια γαλλική κωμωδία, ενώ την ίδια στιγμή κοιτάζει το ρολόι του;

Τα multiplex φαντάζουν σήμερα ως ένας άλλος επιμήκης μπουφές ξενοδοχείου που από άκρη σε άκρη βρίθει τροφών˙ από μαρμελάδα και πραλίνα φουντουκιού έως αυγά σοτέ και διάφορα τυριά, που προκαλούν την ακόρεστη όρεξη του πελάτη. Ίσως δεν είναι τυχαίο πως στις αίθουσες πρωινού των ξενοδοχείων βλέπουμε πιάτα γεμάτα πάνω σε άδεια τραπέζια. Η βιομηχανία του κινηματογράφου, θα ισχυριζόταν κάποιος, είναι κάτι το εντελώς διαφορετικό από εκείνη της εστίασης ή της φιλοξενίας και ίσως να έχει απόλυτο δίκιο. Ωστόσο αυτός ενδέχεται να είναι και ο μοναδικός λόγος για τον οποίο δεν έχουμε ακόμα δει ταινίες σερβιρισμένες σε πιάτα.

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Ζητήματα Υποκειμένου - Κοινωνικές Αναλύσεις

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s